FOLKLORE | de weg naar vernieuwing en verbinding

09 november 2018 door Tahir
Opinie

Ieder jaar in november presenteert Lidewij Edelkoort namens haar buro Trend Union, welke trends er zijn en hoe we die over ruim twee jaar in het straatbeeld gaan terugzien. Het afgelopen jaar vonden we haar presentatie erg inspirerend en dus gingen Sanne Evertse en ik ook dit keer naar Amsterdam om te horen wat Li te vertellen had.

Zoals altijd schetste ze eerst een beeld van de tijd waarin we leven. Een redelijk grimmig beeld, over het groeiende aantal discutabele alleenheersers in landen ver weg, maar ook steeds dichterbij. Over de politieke en maatschappelijke onrust en onlusten die dat tot gevolg heeft.

Als we op deze weg doorgaan zullen de tegenstellingen in rijkdom, religie en cultuur steeds groter worden. Ook zullen er veel banen gaan verdwijnen als we geen tegenwicht gaan bieden aan digitalisering, robotisering en AI. De vraag is daarom hoe we het tij kunnen keren en ons lot weer in eigen handen krijgen?

Volgens Li is het antwoord daarop: Folklore! In folklore vinden we een connectie met het verleden en een houvast voor de toekomst. Het vertelt ons wie we zijn en waar we thuishoren. Een gevoel van verbondenheid, waar men nu zo’n behoefte aan heeft. Folklore laat ook zien dat we veel meer op elkaar lijken dan we denken. Je vindt namelijk overal ter wereld dezelfde vormen van klederdracht en bewerking van stoffen, zonder dat men die ideeën kon hebben uitgewisseld. Dit bewijst dat we in onze universele drang om te creëren vaak dezelfde oplossingen vinden en gelijken zijn in ons creatieve vermogen. Voorbeelden daarvan zijn tunieken, wijde blouses, cirkelrokken, vierkanten tops en wikkelkleding van rechthoekige lappen.

Een ander universeel aspect is de veredeling die we van oudsher toepassen op onze kleding. Motieven langs de randen van kledingstukken zijn daar een voorbeeld van, net als kleurrijke borduursels, linten, bloemendessins en stiksels. Hierin is het ambacht te herkennen dat bijna verdwenen is sinds we het op grote schaal zijn gaan machinaliseren. De herwaardering van ambacht – en daarmee ook vaak handwerk – is al een tijd aan de gang en volgens Li de enige manier om tegenwicht te bieden. We moeten weer gewoon zelf met de hand dingen gaan maken. Ambachten doorgeven aan nieuwe generaties. Een eigen signatuur en karakter ontwikkelen. Dat is ook in klederdracht het geval omdat het uniformiteit biedt en symbool staat voor een lokale cultuur met haar historie en tradities, terwijl het ook ruimte laat voor kleine verschillen die wijzen op het unieke karakter van een individu of een familie.

Het handgemaakte, amateuristische karakter van folklore is iets wat we meer zijn gaan waarderen. Dat is volgens mij al langere tijd aan de orde in mode en interieurs, maar ook in onze tak van design. Steeds meer handgetekende letterings, illustraties en dessins vinden hun weg naar het design van ‘mainstream’ producten. Het laat zien dat iets met persoonlijke aandacht en liefde is gemaakt. Het amateurisme gaat trouwens nog meer waardering krijgen in de toekomst want volgens Li gaan we veel meer met elkaar doen. Denk daarbij aan een soort amateurclubs voor bijvoorbeeld toneelspelen, naaien, koken, bouwen, programmeren, tuinieren, etc.

Het thema Folklore is een onuitputtelijke bron van inspiratie voor wie een beetje fantasie heeft. Een beetje fantasie is ook wel nodig want letterlijk een design uit een andere cultuur overnemen, zonder respect voor de betekenis daarvan, is riskant. Er zijn meerdere voorbeelden te noemen van bevolkingsgroepen die een claim hebben neergelegd bij merken en ontwerpers omdat die volgens hen op respectloze wijze en zonder toestemming, cultureel erfgoed hebben gebruikt voor commercieel gewin. Dat wil niet zeggen dat het onmogelijk is om een interpretatie te maken van andermans culturele verschijningsvormen. De kunst is om je te laten inspireren, zonder letterlijk te kopiëren. Dat geldt voor ieder creatief vak; als je alleen je eigen territorium beschermt en geen uitwisseling toestaat, is er immers geen ruimte voor inspiratie, ontwikkeling of verbinding met anderen.

Thijs Adriaans, modeliefhebber- en onderzoeker deed daar een interessant onderzoek naar en presenteerde dat in het kielzog van Li. Zo bestudeerde hij onder andere de klederdracht van Marken, dat op het punt van verdwijnen lijkt te staan. Hij maakte een reeks vlogs waarin hij gesprekken voert met Markers om de verhalen en gebruiken achter de klederdracht te leren kennen. Door de klederdracht goed te bestuderen maakte Thijs zich de verfijnde technieken eigen waarmee ze gemaakt zijn. Daarmee maakte hij zijn eigen flamboyante op Marken geïnspireerde creatie… Hoe de Markers daarop reageerden moet je zelf maar gaan bekijken op http://www.fragmentsof.com

In ons vakgebied merken we ook dat ambacht, met een modern woord ‘craft’, een erg populair thema is. Ook bij onze designers gaat het hart sneller kloppen als we iets ontworpen hebben waar we ons eigen handschrift in kunnen herkennen. We proberen daarom bijvoorbeeld steeds minder met stockbeelden te werken en vaker speciaal voor ons gemaakte illustraties, foto’s en letterings toe te passen. Dat levert mooie én prijswinnende projecten op waaronder AH Excellent Thee, AH Zout, AH Cereals, Etos Aromalijn en Bolletje.

Thijs vertelde ons ook nog dat hij zichzelf afvroeg, in het kader van zijn identiteit en kledingstijl, wat hij zou aantrekken als hij wist dat niemand er een oordeel over zou hebben? Een goeie vraag, vind ik. We worden door alles en iedereen beïnvloed en beoordeelt en zijn altijd afhankelijk van wat er in de winkelrekken hangt.. Maar wat zouden we nu eigenlijk écht willen aan willen trekken? Ik heb die vraag ook eens naar ons vakgebied vertaald om mezelf en mijn collega’s voor te leggen aan het begin van nieuwe projecten. ‘Wat zou je voor dit project willen ontwerpen als je de gebruikelijke hulpmiddelen even buiten beschouwing laat en jezelf niet laat leiden door veronderstelde oordelen van buitenaf?’

Dat lijkt me een mooi en uitdagend startpunt voor een nieuwe benadering van design. Heb gewoon vertrouwen in je eigen creativiteit en kijk eerst eens wat voor moois jouw twee handen kunnen maken.

Credits beelden: Appletizer, TrendUnion, Robin de Puy,  ‘Etnomanie’ Ellie Uyttenbroek, Vetements, Luca Tombolini, Spakenburgse klederdracht Thijs Adriaans, Fred van Deelen, Dani Montesinos  e.a.

Tahir

09 november 2018, door Tahir